Les lettres de Félix

  Foto 1 .- Barakouda. Sous :  https://images.app.goo.gl/8XqJ8tSJPXKzsrpt8 Pwason se yonn nan pi bon aliman nou ta kapab manje. Li genyen asid gra omega3, pwoteyin, minewo ak vitamin A, D, E. Men pwason yo tou konn lakoz maladi ak entoksikasyon. Nan atik sila a, nap pale de yon ka entoksikasyon alimantè pwason lakoz, ki kouran nan Karayib la, ki rele Sigwatera (ciguatera). Kisa ki lakoz li ? Kòman pwason yo fè trape li ? Se yon eleman ki rele sigwatoksin (ciguatoxine) ki lakoz entoksikasyon an. Nan resif koralyen yo (koray), plant nou jwenn nan dlo a pwodui toksin sa yo menm menm. Lè ti pwason ki nan resif la al manje plant sa yo, yo trape li. Kounya suivan prensip chèn alimantè a, gwo pwason ki nan resif yo al manje ti pwason yo. Lè yo manje anpil ti pwason ki deja gen toksin lan, yo menm yo vin genyen l tou nan yon konsantrasyon ki ka afekte moun kap manje yo.   Ki pwason ki plis trape li ? Pwason ki plis trape li se pwason ki viv nan koray. Lè nap konsid...

  Foto 1.- Ka d ki soti nan yon  rich .  Kou apikilti 2021. F èm  d amy en. Kr e d i  F É LIX Christ-Love 20 M e se te jounen mondyal abèy ak polinizatè. Nou konnen enpòtans abèy yo nan pwoteje biyodivèsite, li enpòtan pou nou pwoteje yo. M en konsa tou, abèy yo pa alabri maladi ak parazit. Nan atik sa a, nap pale de varoa, yon parazit kèk apikiltè an Ayiti ap konfwonte nan koloni yo.   Kisa Varoa ye ? Varroa destructor se yon parazit ki lakoz maladi varowoz lakay abèy yo. Varroa destructor la enstale li sou kò abèy la epi li souse san li. Lè abèy la ap vole soti nan yon flè al nan yon lòt, kwaze ak lòt abèy, sa bay Varroa posibilite pou li tou kontamine lòt koloni.   A kisa Varoa a sanbl e? Varoa a sanble ak yon ti krab.  Foto 2: Varoa sou lav ab èy. Kr e di foto Oxalika  Foto 3: Varoa kap antr e  nan yon alv e y ò l.  Kr e di foto Oxalika  Kòman li manifeste ?   Varoa afebli sistèm iminitè poliniz...

  Piti piti zwazo fè nich li. Malgre kondisyon pou avanse an Ayiti difisil, pou paran nou, efò sa ki pi gran yo ak jenerasyon sa kap vini yo, nou pa ka bay vag e piti piti efò yo ap pote fui. Pataje ak mwen premye pri mwen resevwa pou pwojè rechèch mwen sou Konsèvasyon mango Fransik nan kad konkou nasyonal Chanpyon Lakay.  Nap kontinye avanse ! 

  Nan mantalite ayisyen, nou gen yon abitid di vyann pa dwe gaspiye. Apr e tout envestisman ki konn fin fèt pou gade yon bèt, li konn yon kou di pou pwopriyetè yo gade bèt sa tonbe mouri bridsoukou. Souvan gen yon entansyon pou yo ta vann li osinon manje l. Konsa tou, menm kan pwopriyetè yo yo menm konsanti a jete bèt la, nou konn jwenn lòt moun pase a kote vin pran li toujou swa pou yo manje osinon pou yo ale vann.   Istwa bèt tonb e mouri bridsoukou sa a, nou jwenn li tou pou bèt nan lanmè. Nap sonje  k òma n kèk fwa yo konn sinyale de gwo pwason ki vin echwe sou rivaj yo. Reyaksyon yo nan ka sa yo pa diferan, nan popilasyon yo, nou toujou jwenn moun tou pare pou rale kouto yo pou yo tranche moso pou yo al manje. M en, nan tout literati sa, f ò k nou konprann ke si yon bèt mouri bridsoukou, menm kan nou pa wè aklè rezon ki ta dèyè lanmò a, genyen kan menm yon eleman ki responsab, e nan aksyon nou, kapab genyen konsekans pou nou ak sante nou.  Nan tr...

Tablo 1- Tablo konparezon ant bezwen nitrisyonèl moun ak valè nitrisyonèl kèk vyann yo konsome an Ayiti  Nan tablo 1 an, pandan nou ekspoze kèk valè nitrisyonèl kèk vyann yo konsome an Ayiti, nou tou pwofite fè paralèl avèk bezwen moun (fanm ak gason)pou yon jou pou menmeleman nitritif sa yo. Men atansyon, valè nitrisyonèl vyann yo varye suivan moso vyannou konsidere a. Done nou bay la yo, se de done mwayen USDA (United State Departement of Agriculture) prezante pou chak vyann suivan ke li griye, bouyi, elatriye. Konsa tou, si nou mete 0 kòm kantite Vitamin C nou jwenn nan vyann, nan kèk patitankou aba yo, rezilta apwofondi ap montre prezans yon ti vitamin C kan menm. Sèlmankantite a ap minim epi jan nou di a, li depann de pati nan kò bèt la. Entansyon travay sa a se sevi kòm gid nitritif baze sou vyann yo pou ede konsomatè yo regle rejim alimantè yo. Yon rejim konplè ap mande pran an konsiderasyon lot mineral ak vitamin yo epi entegrelòt aliman tankou fui, legim yo.

  Lè y ap konsidere defi ki genyen jounen jodiya nan zafè pwoteksyon anviwònman akoz polisyon ak chanjman klimatik, lè y ap konsidere preokipasyon ki genyen pou sante moun   akoz aparisyon ak devlopman yon pakèt maladi tankou dyabèt, obezite, maladi kè ak venn, san konte zowonoz yo, nan konsiderasyon pwa elvaj ak konsomasyon vyann bèt ak pwason genyen nan sosyete nou nan moman an, anpil pèsonalite, syantifik sitou, lonje dwèt sou elvaj ak konsomasyon vyann kòm youn nan eleman responsab pwoblèm sa yo. Nan travay tèks sa a, nou ap mete fas a fas agiman ki apiye ak sa ki voye jete elvaj ak konsomasyon bèt yon fason pou nou kapab balanse yo epi rive montre enpòtans ak limit aktivite sila a.     Moun ki kont elvaj ak konsomasyon vyann bèt yo montre agiman yo sou divès plan. -        -     Sou yon plan anviwònmantal, elvaj lakoz 14,5 % nan kantite total gaz ki chofe tè a. Sa soti sitou nan itilizasyon angrè (yo ilitize nan pwodui ...