Atansyon ak maladi chabon !

Kisa “maladi chabon” an ye ? 

Chabon se yon maladi yon bakteri (nou pa kapab wè li sou je) kirele « Bacillus anthracis » lakoz, nou jwenn li nan tout peyi nan mond lan e sitou lakay mamifè yo (domestik, elvaj tankousovaj). Men bèt ki manje zèb yo pi fasil trape li (bèf, cheval, kabrit, mouton…). Zwazo yo ka trape maladi chabon tou, men li pa fasil. Youn nan gwo pwoblèm ki genyen ak Bacillus anthracisla, sèke li pa janm fin disparèt vre. Lè li pa jwenn bon kondisyonpou li devlope, bakteri a vin fòme yon koki. Li rete kache anndan koki sa jiskaske kondisyon yo vin pi bon. Koki sa kakache nan tè a, nan manje bè yo, nan dlo. Se sa ki fè, li konseyepou yo pa itilize keseswa pou fè jaden osinon pou gade bètteren/ espas kote bèt ki te gen maladi a te pase.

Maladi chabon gen yon enterè pou sante tankou pou sekiriteakoz nan lane 2001, nan peyi Etazini, de moun voye nan lapòsde koli pyeje ak Bacillus anthracis sa ki te vin lakoz 22 moun te trape maladi a epi 5 te arive mouri. Kidonk yo konsidere li tankou sa yo rele jounen jodiya yon zam biyolojik osinon yoajan teroris biyolojik.

 

Koman bèt trape li ? Eske li touye bèt ? 

Bèt yo trape maladi a nan manje koki « Bacillus anthracis » yo. Premye siy ki ka fè n konnen se maladi chabon se lè bèt yotonbe mouri bridsoukou. Sa ka rive, avan sa n ka wè siy lafyèvsou yo, difikilte pou yo respire, latranblad, kou ak vant yo anfle.Lè bèt la mouri, nap wè san ki ap koule soti nan twou nan kò li (nen, zòrèy, bouch…). Nou kapab konstate tou, menm aprelanmò, kò bèt la pa fin rèd. Si bèt yo pa vaksinen, 90% nan yontwoupo gen chans pou yo mouri.

 

Koman moun trape li ? Eske li touye moun ?

Genyen twa jiska kat fason moun kapab trape maladi chabon an.

- Nan kontak (manyen) ak bèt ki genyen maladi a.

Nan ka sa a, se elvè ak moun ki travay ak bèt (nan abatwa, nan tànri…) ak moun ki viv pre ak bèt ki pi fasil trapemaladi a. Menm kan bèt la deja mouri, akoz bakteri a toujou vivan, li ka toujou enfekte moun ki al manyen bèt la. Pati ki pi vin prezante sentòm yo se men, pye, epi kou.

Lè bakteri a ateri sou po moun nan, li fè tankou se yon bètki mòde li. Si li deja jwenn yon blesi menm, li layite li pi fasil toujou. Kote sa pral devlope yo ilsè, tankou se yonblad pi ki apresa pral kreve. Akoz bakteri yo ap fin touyeselil ki nan pati sa a, blesi a ap vin parèt tou nwa kouchabon sou 5 a 7 jou. Se karakteristik sa menm ki fè yo relemaladi a « chabon ». Yo jwenn ke an jeneral, sou 10 kitrape fòm sa a, gen 2 ki mouri. 

- Nan manje vyann bèt ki gen maladi a. sa rive lè moun nan manje vyann ki kri osinon ki manke kuit. Lè bakteri a retenan nivo bouch ak gòj moun nan, li lakoz gòj fè mal, fyèv, kou anfle. Lèl rive anndan sistèm dijestif moun nan, li lakoz vant fè mal, toudisman, vomisman ak dyare ak san. Si pa gen tretman, 5 sou 10 moun ki kontamine kapab mouri. 

- Nan lè a, lè konsa moun trape li nan respire koki yo, nan travay ak bèt osinon lè van leve yo nan pousyè. Sentòm yose fyèv, maltèt, tous, doulè nan kò. Nan fòm sa a, bakteri a gaye nan tout kò moun nan, sa fè tou se fòm ki pi danjrepou a, si nou fè tretman bonè se ant 4 a 5 sou 10 moun kigen fò sa ki ap riske mouri, sinon se plis ke 9.

- Nan lè a, lè konsa moun trape li nan respire koki yo, nan travay ak bèt osinon lè van leve yo nan pousyè. Sentòm yose fyèv, maltèt, tous, doulè nan kò. Nan fòm sa a, bakteri a gaye nan tout kò moun nan, sa fè tou se fòm ki pi danjrepou a, si nou fè tretman bonè se ant 4 a 5 sou 10 moun kigen fò sa ki ap riske mouri, sinon se plis ke 9.

- Nan pike ak zegi. Ka sa ra, men yo jwenn li lakay moun kiap pran dwòg nan zegi yo. 

Yo pa jwenn moun ka transmèt maladi a antre yo.

 

Sa pou n fè ak bèt ki trape li yo ? E si yo mouri ?

Aksyon pou tout bèt ki mouri ak maladi chabon se boule yo nan yon espas moun pa itilize, pa pase. Antere kakas yo epi simenlacho sou yo. Apresa se kouri bay rès bèt yo vaksen. Si vaksenan pako disponib, nou kapab ba yo antibiyotik tou.

Li enpòtan tou pou nou dezenfekte tou kote bèt ki te malad yopase. Boule tout sa yo tap itilize yon fason pou detui tout tras bakteri a.

 

Koman nou kapab evite maladi a ?

Premye mwayen pou n evite maladi chabon an se vaksinasyon.

Depi yo sispèk yon bèt ta mouri nan maladi chabon, imedyatman se izole tout lòt bèt yo pou moun pa antre an kontakak yo. PA PRAN CHANS MANJE BÈT KI MOURI AK MALADI CHABON.

Referans :

- Agence nationale de sécurité sanitaire, 2023. Charbon ou fièvre charbonneuse

- Bacillus anthracis : Fiche technique santé-sécurité : agents pathogènes. Gouvernement du Canada. Lien : https://www.canada.ca/fr/sante-publique/services/biosecurite-biosurete-laboratoire/fiches-techniques-sante-securite-agents-pathogenes-evaluation-risques/bacillus-anthracis-fiches-techniques-sante-securite-ftss.html

- Center for disease Control. About anthrax. Lien : https://www.cdc.gov/anthrax/about/index.html#:~:text=Inhalation%20anthrax%20happens%20when%20a,animals%20or%20contaminated%20animal%20products.

- Organisation Internationale des Epizooties. Fièvre charbonneuse ou anthrax.

- Bacillus anthracis : Fiche technique santé-sécurité : agents pathogènes. Gouvernement du Canada. Lien : https://www.canada.ca/fr/sante-publique/services/biosecurite-biosurete-laboratoire/fiches-techniques-sante-securite-agents-pathogenes-evaluation-risques/bacillus-anthracis-fiches-techniques-sante-securite-ftss.html

- Center for disease Control. About anthrax. Lien : https://www.cdc.gov/anthrax/about/index.html#:~:text=Inhalation%20anthrax%20happens%20when%20a,animals%20or%20contaminated%20animal%20products.

- Organisation Internationale des Epizooties. Fièvre charbonneuse ou anthrax.